powrót do pierwszej strony

                                                                                     Armia Krajowa w Czyszkach 

                                                                                1943-1945

 

 

   Rozmieszczenie plutonów AK w Czyszkach       

Szkic wykonał M. Pituła. Stan na dzień 1.05.1944 r.

 

W czasie II wojny światowej przez Czyszki były terenem przez który przechodził kilkakrotnie front . Lecz Największym zagrożeniem byli Ukraińcy zorganizowani w bandach pod nazwą UPA. Celem walki z okupantem i bandami UPA w okręgu lwowskim zorganizowano siły zbrojne pod nazwą Armii Krajowej . W trakcie tworzenia w 1944 r. struktur AK Czyszki znalazły się w Rejonie IV, Ośrodek „C” wraz z przysiółkami I, II i III Wólka. Organizowaniem AK w Czyszkach zajął się 38 letni kierownik szkoły, Marceli Tusch ps. „Bronisław” W Czyszkach było dwóch oficerów rezerwy lecz tylko jeden ppor. rez. kaw. Michał Misiąg kierownik Czyszeckiej spółdzielni wyraził zgodę na wstąpienie do AK. Organizację oddziałów oparto na podoficerach i zaczął nią kierować plut. rez. kaw. Andrzej Kempa „Wicek” z 14 pułku ułanów , kowal z zawodu. W Czyszkach powstały trzy plutony a w Wólkach czwarty. Już od jesieni 1943 r. oficer informacyjny , a zarazem szef szkolenia komendy rejonu, ppor. Jackowski „Brzoza” w Drugiej Wólce prowadził kurs Szkoły Podchorążych. Na pobliskich łąkach miedzy częścią Czyszek zwaną „miasteczkiem” a Wólkami wyznaczono miejsce zrzutów spadochronowych broni i sprzętu pod kryptonimem „Zamek 1”. Kontaktem z dowództwem we  Lwowie był inż. Jerzy Węgierski. /prof. dr hab. inż. ps. „Antek” spotkałem w Katowicach w roku 2004 -autor / w późniejszym czasie dowódca szwadronu AK w Czyszkach. Oddziały leśne 14 pułku ułanów w Czyszkach były jedynymi jednostkami , które nie stanowiły samodzielnych jednostek, lecz były podporządkowane jednemu dowództwu. Faktycznym dowódcą wszystkich oddziałów został kpt. Dragan Sotirović ps. „Draża”, Serb w wieku około 35 lat, więcej niż średniego wzrostu, silnej budowy, wysportowany o śniadej cerze i rysach południowca. Na kwaterę obrał sobie dom plut. Ludwika Łamasza „Wicha” na Trzeciej Wólce. Funkcję sekretarki kpt. „Draży” mającego trudności z polską pisownią i językiem , pełniła Czesława Hnatówna „Krystyna”. W lipcu 1944 r. pluton liczył już ponad 100 osób i został przekształcony w szwadron 14 pułku ułanów Jazłowieckich AK . 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich liczył sześć szwadronów o łącznej sile 827 żołnierzy.

Formowanie i dowództwo drugiego plutonu powierzono ppor. inż. Jerzemu Węgierskiemu „Antek”. Co 10 dni żołnierzom wypłacano żołd i strawne które wynosiło 42 zł dziennie. Mieli za to opłacić utrzymanie, które zapewniali im gospodarze z Czyszek. Biedniejsi gospodarze często odmawiali przyjęcia opłaty, natomiast bogatsi potrafili wyliczyć należność co do grosza. Samowolne rekwizycje były surowo zakazane i traktowane jako rabunek. Zapasową broń i amunicję trzeba było chować w przygotowanych schowkach. Wybudowano kilka zamaskowanych schronów dla ludzi i sieć tuneli - korytarzy, których stropy były obelkowane. Powtarzające się napady na ludność polską pod lwowskich wsi świadczyły o zbliżaniu się pod Lwów band UPA. Dowództwo AK postanowiło przeprowadzić akcję zapobiegawczą . W akcji tej wzięło udział około czterystu żołnierzy z Czyszek , Winniczek, Gańczar i Biłek pod dowództwem kpt. „Draży”. Wybrano miejscowość Szołomyja zamieszkałą przez ludność ukraińską. We wsi spalono około 55-60 gospodarstw, zginęło kilkaset banderowców z bandy UPA i mieszkańców wsi. Ludność w części schowała się w cerkwi, którą oszczędzono. Zaskoczenie, szybkość i gwałtowność ataku całkowicie zaskoczył Ukraińców. W walce karabin maszynowy zdobył mieszkaniec Czyszek, Kazimierz Ryglowski „Wiśnia”. Po akcji w Szołomyji zaprzestano ataków na polaków . Zbliżał się front sowiecki.

Z Czyszek do AK należało około 120  mieszkańców  między innymi:

Andrzej Kempa „Wicek”,  Ryglowski Tadeusz, Łamasz Tomasz „Wicia”, Jan Paryna „Zbigniew”, Józef Paryna, Józef Lisowski, Grzegorz Zarzeczny, Stanisław Paryna „Romuald” „Grunwald”, Tomasz Łakomski,  Bronisław Hołub „Sosna”,Jadwiga Łamasz „Wisia”,  Ludwik  Łamasz „Wicha”, Antoni Bartosiewicz, Franciszek Bartosiewicz., o.Aleksander Kwaśniak

 

 

Rok 1945 Czyszki. "Draża" przed wyjazdem do Przemyśla po ucieczce z więzienia we Lwowie. Od lewej: "Krystyna" Czesława Hnatówna, "Draża", Kazimierz Łamasz brat Jadwigi, Jadwiga Łamasz, NN "Lis" Władysław Pruczkowski "Bokser" adiutant Draży

 

 

 

 

 

Organizacja oddziałów Armii Krajowej

Rejon Dzielnicy Wschodniej – Rejon IV Wiejski (kryptonim „Dalia”)

Faktyczny dowódca oddziałów na stanowisku z-cy dowódcy - kpt. Dragan Sotirowić „Draża” /1912 – 1987/ odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militarii V kl.

Płatnik - por. Salomon Goldsztern „Jastrząb” /po wojnie Edward Górski/

Sekretarka „Draży” - Czesława Hnatówna  „Krystyna”

Pierwszy szwadron – leśny sformowany 19.03.1944 r.- dowódca „Florian” por.rez. Henryk Koziński /ur. 1912/

Szef 1 szwadronu - „Balabes” sierżant Józef Szajda

Drugi szwadron - leśny sformowany 19.03.1944 - 15 IV - 31 VII 1944 r. dowódca ppor. inż. Jerzy Węgierski „Antek” /ur.1915/

Z-ca dowódcy „Józef” plut. Władysław Choroba

Podoficer gosp. - st. ułan Kazimierz Ostrowski „Hardy” /1923-1944/ poległ 23 VII 1944 r.

Z-ca dowódcy 1 plutonu – „Lech” plut. pchor. Lech Cieślewicz /ur. 1912/

Trzeci szwadron – leśny sformowany 19.03.1944 - dowódca „Osa” por. Roman  Madurowicz

Czwarty szwadron – dowódca „Bogusz” NN

Piąty szwadron - dowódca „Asesor” por. rez. Marcin Modlinger /1897-1979/ po wojnie  zmienił nazwisko na Modliński i był mjr LWP.

Szósty szwadron - leśny sformowany 19.03.1944 – dowódca „Tomasz” por. rez. Bolesław Czajkowski /ur. 1902 – 1947/

Goniec - ułan Józef Szczygielski „Piec”

Łączniczka - Antonina Salakówna „Anna” /ur.1909/

Patrol sanitarny - Natalia Dawidowiczówna „Ala” „Stefa” „Hanka” /ur.1924 zamężna  Dobrowolska/, Jadwiga Łamasz „Wisia” /ur.1925 zamężna Brzezińska, ranna 26 VII 1944 r./ , Maria Tracz „Agnieszka” /ur.1924 zamężna Sosna/  Janina Wyżykowska „Janka” /ur.1922 zamężna Wagner/, Krystyna  Zajączkowska „Halina” /ur.1923 zamężna Rutkowska/

Ośrodek „C” Czyszki

Komendant - do ok. V 1944 r. ppor. rez. kaw. Michał Misiąg „Sosna” /zm.1970/ funkcji nie pełnił. Faktycznie funkcję komendanta pełnił plut.-wachm. rez. kaw. Andrzej Kempa „Wicek” /1902-1982/ ok. V-31 VII 1944 r. ppor. rez. „Bogusz” /NN/ zm. 1977

Dowódcy plutonów i drużyn :

Czyszki Górne

D-ca 1 plutonu - NN

D-ca 1 drużyny - kpr. Ryglowski Tadeusz

D-ca 2 drużyny - st. ułan Łamasz Tomasz „Wicia”

D-ca 3 drużyny - Gąsiewicz Franciszek /obcy/

Czyszki Miasteczko

D-ca 2 plutonu - plut. rez. piech. Jan Paryna „Zbigniew” /ur.1912/

D-ca 1 drużyny - Józef Paryna

D-ca 2 drużyny - Józef Lisowski

D-ca 3 druzyny - Grzegorz Zarzeczny

Czyszki Dolne

D-ca 3 plutonu - kpr. rez. piech. Stanisław Paryna „Romuald” „Grunwald” /1906-1981/

D-ca 1 drużyny - plut. wachm. Andrzej Kempa „Wicek”

D-ca 2 drużyny - Józef Paryna „Wicher”

D-ca 3 drużyny - kpr. Tomasz Łakomski

Samodz. pluton Wólki - dowódca - XII 1942-ok. IV 1943 ppor. rez. art. inż. Jerzy Gozdawa- Jackowski “Brzoza” /1912-1976/

IV 1943- VII 1944 kpr. pchor.-ppor. rez. Bronisław Hołub „Sosna” /1919-1984/

 

 

powrót do pierwszej strony